Meet dit cijfer de stad, of het bureau?

Wat er misging

Vier van de zes handgeschreven verklaringen op onze stadpagina's hielden stand toen we de cases erachter doorlazen; die van Eindhoven en Dordrecht niet, en die zijn herschreven. Hoe dat zit: op onze stadpagina's staat soms een zin als “in deze stad komen relatief veel cases uit de maakindustrie”. Dat cijfer is een telling en die klopt. Bij zes steden schreven we er met de hand een alinea bij die uitlegt wáárom het cijfer zo is — de Brainport-keten, het Mediapark, het Achterhoekse cluster.

Zo'n verklaring is een tweede claim bovenop de telling, en die hebben we nooit getoetst. Dus deden we dat alsnog: alle cases achter die zes cijfers doorgelezen en gekeken of de opdrachtgevers het verhaal dragen.

Dordrecht: scheepsbouw beloofd, boodschappenschap geleverd

De alinea zei dat Dordrecht in de Drechtsteden ligt, een toonaangevende regio in de maritieme maakindustrie — scheepsbouw, offshore, toelevering — en dat bureaus in Dordrecht daardoor vaker cases over de maakindustrie publiceren.

Alle twintig maakindustrie-cases achter dat cijfer zijn nagelezen. Geen enkele gaat over scheepsbouw of offshore. Wat er wél staat: Alpro, Bolletje, Aviko, Lamb Weston, AB InBev, Royal Canin, Perfetti Van Melle, Go-Tan, De Heus, Inproba. Zestien van de twintig gaan over voeding, drank of diervoeding, en het werk is shopper marketing, category management en verpakkingsontwerp. De vier andere zijn Collomix, Constructif, Coram en Fourneo.

Dordrecht heeft een echte maritieme sector. Die is alleen niet de reden dat dít cijfer hoog staat. Het cijfer wordt gemaakt door een cluster food- en retailbureaus dat toevallig in Dordrecht zit en landelijk werkt.

Eindhoven: Brainport beloofd, bier en matrassen geleverd

Dezelfde constructie, minder scherp maar even onhoudbaar. De alinea hing het cijfer op aan de dichte keten van toeleveranciers in high-tech systemen en machinebouw rond Eindhoven.

Van de 84 maakindustrie-cases gaat het gros over voeding, drank en consumentengoederen: Bavaria, Heineken, La Trappe, Jack Daniel's, Daelmans stroopwafels, Brabantia, Swiss Sense, Villeroy & Boch, ZWILLING. Er zit industrie tussen — DAF Trucks, AMADA WELD TECH, eldoLED, Heras, Dycore, Berkvens — maar dat is een minderheid, en geen enkele case gaat over de high-tech toeleverketen waar de alinea het cijfer aan ophangt. ASML komt in de hele Eindhovense caselijst niet voor; wel in die van Den Bosch.

Brainport bestaat. Het verklaart alleen niet waarom Eindhovense bureaus vaker over de maakindustrie schrijven.

En de vier die wél kloppen

Het punt van dit stuk is niet dat zulke verklaringen nooit werken. Vier van de zes staan er nog, en bij die vier is de verklaring gewoon terug te lezen in de klantenlijst.

Hilversum is het duidelijkste geval. Zes van de 21 mediacases gaan over NPO-zenders alleen; met EO, KRO-NCRV, Ster, Veronica, Bindinc en het Metropole Orkest erbij komt het op veertien Nederlandse omroepen en mediabedrijven. Of elk van die opdrachtgevers een adres op het Mediapark zelf heeft, hebben we niet nagelopen — de omroepwereld die de alinea noemt is hoe dan ook wat je in de caselijst terugziet. Dat is hoe zo'n verklaring hoort te werken.

Waarom het misgaat, en waar de bestaande controles falen

Het cijfer op een stadpagina meet één ding: het aandeel cases uit een sector ligt hier hoger dan het landelijk gemiddelde. Of dat iets over de stad zegt, hangt af van een vraag die het cijfer zelf niet stelt — zitten die opdrachtgevers hier?

Bedienen lokale bureaus lokale bedrijven, dan meet de as de plek. Werken ze landelijk, dan meet de as het bureau: welke accounts het toevallig heeft binnengehaald. Beide leveren exact hetzelfde percentage op.

Er zit al één controle in het systeem: een sector telt alleen mee als er minstens drie bureaus achter zitten en geen enkel bureau meer dan 60% van de cases levert. Die eis vangt de klantenlijst van één bureau af. Hij vangt niet af dat vijf bureaus in dezelfde stad allemaal landelijke merken bedienen — en dat is precies wat er in Dordrecht en Amstelveen gebeurt. Beide steden halen de spreidingseis moeiteloos.

Meetverantwoording

Dit is een handmatige lezing, geen meting. Eén lezer heeft case-titels doorgenomen; geen tweede codeur, dus geen betrouwbaarheidscijfer. De gelezen populatie bestaat uit twee groepen. Ten eerste de zes steden met een handgeschreven verklaring — daar is beoordeeld of die verklaring terug te vinden is in de opdrachtgevers. Ten tweede de acht kleinste steden met een maakindustrie-as: Rijssen, Amstelveen, Naaldwijk, Heerhugowaard, Wormerveer, IJsselstein, Veghel en Lichtenvoorde. Daar viel geen verklaring te toetsen en is alleen gekeken of de opdrachtgevers uit de omgeving komen of landelijk werken. Elke uitspraak in dit stuk blijft binnen die veertien steden. Waar we tellen — twintig cases in Dordrecht, 84 in Eindhoven, 21 in Hilversum — komen die aantallen uit dezelfde directory-gate als de stadpagina's.

De titels zijn de eigen woorden van het bureau. Een case die de klant niet noemt, is niet te beoordelen; die valt in de categorie "niet vast te stellen" en telt niet mee als tegenbewijs.

Vestigingsplaatsen die we noemen zijn per bedrijf opgezocht en niet afgeleid uit de naam. Voortman Steel Group zit in Rijssen, Eurol en Niverplast in Nijverdal, Drenth Gearboxes in Enter, Nedap in Groenlo, 247TailorSteel in Varsseveld, Royal Terberg Group in IJsselstein, Deliflor en Nature's Pride in Maasdijk. Twee verwachtingen bleken fout en zijn gecorrigeerd: Albo Deuren zit in Albergen en niet in Rijssen, en Bosman van Zaal in Aalsmeer en niet in het Westland.

Gevolg in code: de alinea's van Eindhoven en Dordrecht in `lib/city-context.ts` zijn vervangen. De nieuwe versies beginnen bij de opdrachtgevers in plaats van bij de regio, en ontkennen het cliché expliciet. Een test faalt zodra de oude causale zinnen terugkeren of de ontkenning verdwijnt. De cijfers op die pagina's blijven staan — daar was niets mis mee.